Излезе од печат првиот том од избраните дела на протопрезвитер Александар Шмеман

"Излезе од печат првиот том од избраните дела на протопрезвитер Александар Шмеман"

Годинава се навршуваат 100 години од раѓањето на протопрезвитер Александар Шмеман (1921 – 1983) еден од највлијателните богослови на минатиот век, свештеник, професор, мисионер, плоден автор, брилијантен оратор. По тој повод, Кумановско-осоговската епархија подолг период подготвува повеќетомен избор од неговото обемно пишано наследство.

Ни претставува особена радост да ве известиме дека од печат веќе излезе првиот том од неговите избрани дела, книгата За животот на светот, едно од највлијателните дела на отец Александар, ремек-дело кое и ден-денес, и по речиси шеесет години откако е напишано, се користи како задолжително четиво на богословските факултети и семинарии и кое е преведено на многу јазици. На македонското издание на книгата му претходи обемен Предговор напишан од Митрополитот Јосиф Пејовски, кој, воедно, е и уредник на едицијата.

Книгата ќе може да се најде на изложниот штанд на Македонската Православна Црква – Охридска Архиепископија на претстојниот Скопски саем на книгата кој ќе се одржи од 8 до 14 септември (пред спортската сала „Борис Трајковски“). Потем, таа ќе е достапна во црквите на нашата епархија, во дел од останатите епархии на нашата помесна Црква, како и во поголемите македонски книжарници, а секако, може да ја нарачате и од каталогот со книги на епархискиот сајт http://koe.mk/knigi/ . До крајот на годинава треба да излезе вториот том од избраните дела, имено, книгата Црква, свет, мисија. Притоа, проектот ќе продолжи и во следните две години и планирано е сите томови да излезат од печат до крајот на 2023 година.

Во продолжение ви претставуваме една кратка одломка од вториот есеј на книгата, насловен „Евхаристија“:

kor.shmeman - Copy…Христијанството од самиот свој почеток е возвестување на радост, возвестување на единствената можна радост на земјата. Тоа ја сторило невозможна онаа радост која ние обично ја мислиме за можна. Но во таа невозможност, во самото дно на таа темнина, тоа објавило и предало нова, сеопфатна радост, а со таа радост го преобразило крајот во почеток.  Христијанството е неразбирливо без возвестувањето на таа радост. Црквата била победоносна во светот само додека била радост, а кога ја загубила радоста и престанала да биде веродостоен сведок за неа, таа го загубила исветот. Од сите обвинувања против христијаните, најужасното го има изречено Ниче кога рекол дека христијаните немаат радост.

Затоа, ајде за кратко да ги заборавиме техничките расправи за Црквата, за нејзината мисија и за нејзините методи. Не дека таквите расправи се погрешни или непотребни, туку тие можат да бидат полезни и полни со смисла само во еден фундаментално битен контекст, а тој контекст е „големата радост“ од која се развило и придобило смисла сè останато во христијанството. „Еве, ви навестувам голема радост“ (Лк 2, 10), тоа е почетокот на Евангелието, а неговиот крај е: „тие Му се поклонија и се вратија во Ерусалим со голема радост“ (Лк 24, 52). Мораме да го откриеме значењето на таа голема радост. Мораме, доколку е можно, најнапред да учествуваме во неа, а дури потоа да опсудуваме што и да е друго – програми и мисии, проекти и техники.

Меѓутоа, радоста не е нешто што може да се дефинира или анализира. Во радоста се влегува. „Влези во радоста на својот господар“ (Мт 25, 21). А единствено средство за влез во таа радост, единствен начин за да ја разбереме, е дејствието коешто од почетокот за Црквата било извор и исполнување на радоста, кое било самата света Тајна на радоста – Евхаристијата.

Евхаристијата е Литургија, а оној кој денес говори за Литургија и повеќе од веројатно ќе се вплетка во некаков спор. Имено, за некои – оние „литургиско ориентираните“ – Литургијата е најважното, па дури и единственото битно дело од сите активности на Црквата. За други, пак, Литургијата е само естетско и духовно отклонување од вистинската задача на Црквата. Денес постојат „литургиски“ и „нелитугиски“ цркви и христијани. Но овој спор е непотребен зашто неговите корени лежат во едно основно недоразбирање, односно во таканареченото „литургиското“ разбирање на Литургијата. Имено, тука станува збор за сведување на Литургијата на обредни категории, нејзино дефинирање како сакрален чин на богослужење, кој како таков е различен не само од „профаната“ област на животот, туку и од сите останати дејности на самата Црква. Но тоа не е првобитното значење на грчкиот збор λειτουργία [leitourgia]. Имено, тој најнапред означувал дејство преку кое група луѓе заедно станува нешто што тие не биле додека биле обичен збир од индивидуи; станува целина поголема од збирот на нејзините делови. Воедно, зборот означувал и функција или „служба“ на човек или на група во име и во интерес на целата заедница. Така, : λειτουργία-та на древниот Израил била заедничкото дело на неколкумина избрани да го подготват светот за доаѓањето на Месијата. Во самиот тој чин на подготвување тие станале она што биле повикани да станат: Божјиот Израил, избраното орудие на Неговиот план.

Така, самата Црква е λειτουργία, служење, повик во овој свет да се делува подобно на Христос, да се сведочи за Него и за Неговото Царство. Оттаму, кон евхаристиската Литургија не смее да се пристапува, ниту таа да се разбира само во „литургиски“ или „обредни“ термини. Исто како што христијанството може – и мора – да се смета за крај на религијата, така и христијанската Литургија воопшто, а Евхаристијата особено, навистина се крај на обредноста, на „светиот“ религиски чин кој е изолиран од и спротивставен на „профаниот“ живот на заедницата. Прв услов за да се разбере Литургијата е да се заборави специфичното „литургиско благочестие“.

Евхаристијата е света Тајна. Но, и оној кој говори за Тајна се вовлекува во спор. Ако зборуваме за света Тајна, тогаш каде е Словото? Зар не се воведуваме во опасностите на „сакраментализам“ и на „магија“, во предавство на духовниот карактер на христијанството? Во овој момент не можеме да дадеме одговор на овие прашања, зашто намерата и целта на трудов е да покаже дека контекстот во кој сега се поставуваат ваквите прашања не е единствениот можен контекст. Во оваа фаза ќе го речеме само ова: Евхаристијата е влезот на Црквата во радоста на Нејзиниот Господ. А да се влезе во таа радост, за да се биде нејзин сведок во светот е самиот повик на Црквата, тоа е нејзината суштинска λειτουργία, светата Тајна преку која Црквата „станува она што таа е“…

Митрополит Кумановско-осоговски г. д-р Григориј